महाभारत युद्ध संपले होते

महाभारत युद्ध संपले होते. कुरुवंश नष्ट झाला होता.

गांधारी, जिचे शंभर पुत्र युद्धात मारले गेले, अखंड शोकात होती.

दिवस गेले, आठवडे गेले. रडून रडून डोळे कोरडे झाले. दुःख इतके मोठे होते की वेळच थांबल्यासारखा वाटत होता.

एके दिवशी कृष्ण हस्तिनापुरात आला. तो गांधारीसमोर उभा राहिला.

गांधारीने त्याच्याकडे पाहिले आणि म्हणाली,

“कृष्ण… माझे दुःख असह्य आहे. पण तरीही मी पाहते, वेळ पुढे सरकतोय. माझे मन, माझे शरीर, सगळे काही कसे तरी चालू आहे.

क्षणभर का होईना, मन दुसरीकडे वळते… आणि ते मला सहन होत नाही.”

त्या क्षणी तिला जाणवले की दुःख कितीही मोठे असले तरी मानवी मन ते कायम धरून ठेवू शकत नाही.

आणि ह्याच वेदनेतून ती कृष्णाला शाप देते,

“ज्या प्रकारे माझा वंश नष्ट झाला, तसाच तुझाही वंश काळाच्या ओघात नष्ट होईल.”

कृष्ण काहीच उत्तर देत नाही. तो शाप स्वीकारतो. कारण त्याला माहीत असते की हा शाप क्रोधाचा नाही, तो असह्य दुःखाचा आहे.

कधी वेळ, कधी शरीर, कधी एखादी साधी जाणीव मनाला पुढे नेते.

आणि कदाचित तेच जीवनाचे सत्य आहे:

कोणतेही दुःख पुढच्या अनुभूतीपर्यंतच असते.